Exceptieve toetsing van belastingverordeningen

Strengere eisen aan zorgvuldigheid en een evenredige belangenafweging
Belastingverordeningen zijn de basis voor een aanzienlijk deel van de inkomsten van een gemeente, waterschap of provincie. Om de risico’s op onverbindendheid en opbrengstverlies te minimaliseren, is het van belang dat belastingverordeningen aan alle eisen voldoen.

De eisen aan zorgvuldigheid, motivering en evenredigheid zijn de laatste jaren door de rechter flink aangescherpt. De rechter kan de belastingverordening zogenoemd exceptief toetsen. Dat betekent dat de rechter toetst of de belastingregels op zichzelf wel voldoen aan de eisen van behoorlijke regelgeving, zoals evenredigheid. Exceptieve toetsing kan leiden tot onverbindendheid of het buiten toepassing laten van de belastingverordening.

Wanneer is een belangenafweging aan de orde?
Burgers en bedrijven voeren steeds meer procedures over de vraag of hun belangen zijn meegewogen. Dan moet de heffende instantie kunnen laten zien dat de gerechtvaardigde belangen van burgers en bedrijven zijn onderkend, en dat daar voldoende rekening mee is gehouden bij de vaststelling van de belastingverordening. Een belangenafweging kan aan de orde zijn bij bijvoorbeeld:

• een meer dan geringe tariefsverhoging,
• invoering van nieuwe heffingen of nieuwe belastbare feiten,
• afschaffen van de OZB-gebruikersbelasting voor niet-woningen,
• invoering of afschaffing van vrijstellingen,
• wijzigingen in de heffingssystematiek, zoals wijziging in heffingsmaatstaven of het aanbrengen van tariefdifferentiaties,
• instrumenteel gebruik, ofwel het gebruik van tarieven niet enkel voor belastingopbrengst, maar ook om gedrag te beïnvloeden.

Hoe ziet een belangenafweging eruit?
Maar met welke belangen van de burgers en bedrijven, én van de heffende instantie, moet precies rekening worden gehouden? Dat zal in elke situatie, en afhankelijk van de belastingsoort, anders zijn. Een belangenafweging over een tariefsverhoging bij de toeristenbelasting kan er anders uitzien dan bij de verhoging van het OZB-tarief. Een belangenafweging vereist maatwerk!

Begin zo vroeg mogelijk
Het is daarbij van belang om dit in een zo vroeg mogelijk stadium beet te pakken. Het inventariseren en het afwegen van belangen zelf en het eventueel onderzoeken van alternatieven kost tijd. Bovendien kan het belang van burgers en bedrijven meebrengen dat ze zo lang mogelijk van tevoren op de hoogte worden gebracht. Wacht daarom niet tot de vaststelling van de begroting en de belastingverordeningen!

Ondersteuning nodig?
Van den Bosch & Partners kan u met hun ervaring en expertise over dit onderwerp van dienst zijn. Wij kunnen ondersteunen bij bijvoorbeeld:

• het vormgeven van de belangenafweging,
• het opstellen van motiveringen, en
• een inschatting of de voorgenomen maatregel binnen de beleidsvrijheid past en de risico’s.

Dit alles om de risico’s op onverbindendheid zoveel mogelijk te verkleinen.